Przedstawiony problem wiąże się ściśle z wysokością kwoty bazowej przyjętą do ustalania wysokości świadczeń, a także ze sposobem waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych. Od 1 grudnia 1991 r. do 31 grudnia 1995 r. obowiązywały zasady waloryzacji emerytur i rent oparte na wzroście przeciętnego wynagrodzenia. Była to zatem waloryzacja płacowa, która polegała na pomnożeniu wskaźnika wysokości świadczenia przez tzw. kwotę bazową (art. 17 ust 2 ustawy rewaloryzacyjnej). Mechanizm ten zapewniał utrzymanie określonej relacji emerytury lub renty do przeciętnego wynagrodzenia. Począwszy jednak od 1996 r. kwota bazowa służy wyłączne do obliczenia emerytur i rent przyznawanych po raz pierwszy nowym świadczeniobiorcom, ponieważ ustawą z dnia 29 września 1995 r. o zmianie ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 681) został wprowadzony mechanizm waloryzacji cenowej. Również waloryzację cenową przewidywały następne regulacje ustawowe, tj. ustawa z dnia 25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 136, poz. 636) regulująca zasady waloryzacji w 1997 r. i 1998 r. oraz obowiązująca od dnia 1 stycznia 1999 r. ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Oparcie waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych o wzrost cen, a nie o wzrost przeciętnego wynagrodzenia spowodowało, że wzrost kwoty bazowej (liczonej w relacji do przeciętnego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym termin waloryzacji) nie ma wpływu na wysokość świadczeń emerytalno-rentowych już przyznanych, podlegających waloryzacji. Tak więc wprowadzona od 1996 r. zmiana zasad waloryzacji emerytur i rent z płacowej na cenową doprowadziła do zróżnicowania portfela emerytur i rent, ponieważ w zależności od daty decyzji przyznającej prawo do świadczenia ich wysokość ustalona została od różnych kwot bazowych.
Oznacza to, że wyeliminowanie procesu zróżnicowania poziomu świadczeń mogłoby nastąpić tylko w drodze odejścia od waloryzacji cenowej i zastąpienia jej ponownie waloryzacją płacową. Problem zmian mechanizmu waloryzacji świadczeń był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że przepisy przewidujące waloryzację emerytur i rent w oparciu o wzrost cen, a nie jak dotychczas o wzrost przeciętnego wynagrodzenia – są zgodne z Konstytucją (por. orzeczenia dnia 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, OTK ZU Nr 3/1995, poz. 14 oraz z dnia 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, OTK ZU Nr 4/1996, poz. 32). Podsumowanie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w kwestii zastąpienia waloryzacji płacowej cenową oraz zróżnicowania poziomu kwoty bazowej przy ustalaniu wysokości świadczeń zawarte zostało w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt K. 2/99, OTK ZU Nr 5/2000, poz. 139), w którym Trybunał stwierdził w szczególności, że:
- zastąpienie mechanizmu waloryzacji płacowej mechanizmem waloryzacji cenowej emerytur i rent nie jest sprzeczne z Konstytucją,
- nie narusza zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji, że w konsekwencji stosowania mechanizmu waloryzacji cenowej renty (emerytury) wcześniej przyznane nie osiągają poziomu rent (emerytur) aktualnie przyznawanych,
- w konstytucyjnym prawie do zabezpieczenia nie przewidziano gwarancji podnoszenia wysokości rent (emerytur) do poziomu aktualnie przyznanych.
Biorąc pod uwagę stanowisko Trybunału Konstytucyjnego Rzecznik Praw Obywatelskich nie znajduje możliwości do skutecznego zakwestionowania w  postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym konstytucyjności przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które nie przewidują zastosowania aktualnej kwoty bazowej do wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych.

pełna lista FAQ - najczęściej zadawanych pytań